نام کتاب:

آداب تعلیم و تعلم در اسلام

فهرست مطالب
 زندگى نامه شهید ثانى
 مقدمه :
 نام و نسب و بیت شهید ثانى :
 سیما و اندام شهید ثانى :
 شهید ثانى همزمان با حیات پدر:
 سفرهاى علمى
 1 - میس :
 2 - کرک نوح :
 مراجعت به وطن
 3 - دمشق :
 4 - مصر:
 در سوى بازگشت به وطن
 5 - سفر به حجاز:
 6- زیارت اعتاب مقدسه در عراق :
 7- بیت المقدس :
 8- بلاد روم شرقى و قسطنطنیه :
 آهنگ زیارت دوباره اعتاب مقدسه در عراق
 9- ورود به عراق :
 10- بعلبک :
 بازگشت دائمى به موطن اصلى
 الف - جبع :
 ب - میس :
 ج - کرک نوح :
 د- دمشق :
 ه‍- مصر:
 و- بیت المقدس :
 ز- قسطنطنیه :
 مؤ لفات و آثار علمى شهید ثانى
 مقدمه :
 الف - کتب و رساله هاى فقهى
 ب - کتب اصول فقه
 ج - کتب مربوط به علوم حدیث
 د- کلام
 ه‍- اخلاق و عرفان
 و- تفسیر
 ز- ادعیه
 ح - نحو
 ط - اجازات
 ى - جنگ و مجموعه
 شهید ثانى از دیدگاه علماء و دانشمندان اسلامى
 1- ابن العودى :
 2- صاحب (المقابیس ):
 3- شیخ حر عاملى :
 3- شیخ یوسف بحرانى ، صاحب کتاب (الحدائق ):
 4- تفرشى در کتاب (نقدالرجال ):
 5 - خوانسارى ، صاحب (روضات الجنات ):
 6- حاج میرزا حسین نورى محدث :
 7- علامه مامقانى :
 8 - علامه امینى :
 نیل به مرحله اجتهاد و افتاء:
 شهید ثانى و مقام او در شاعرى
 علل و عوامل شهادت شهید ثانى
 پیش بینى شهید ثانى درباره شهادت خود:
 کیفیت شهادت شهید ثانى
 آغاز ترجمه کتاب (منیة المرید)
 دیباچه مؤ لف
 اما بعد:
 شکوه علم و دانش و دانشمندان :
 علل ناکامى در علم :
 در شرف و فضیلت علم و دانش و دانشمندان و دانشجویان از دیدگاههاى مختلف
 مقدمه :شرف و فضیلت علم و دانش و دانشمندان و دانشجویان از دیدگاههاى مختلف
 الف - عظمت و شکوه علم و علماء و متعلمان از دیدگاه قرآن کریم
 ب - والائى مقام علم و علماء و متعلمان در منطق سنت و احادیث نبوى
 ج - فضیلت علم و علماء و متعلمان از نظرگاههاى امامان شیعه (علیهم السلام )
 د - سخنان معصومان چهارده گانه (علیهم السلام ) از کتاب (تفسیرالعسکرى (علیهالسلام ) ) در بیان عظمت علم
 ه‍- اهمیت و ارزش علم و دانش از نظرگاههاى حکماء و کتب کهن آسمانى
 و - سخن فرزانگان دین و دانش درباره علم و علماء و دانشجویان
 ز - رهنمودهاى عقل و خرد در فضیلت علم و علماء
 باب اول : آداب و وظائف معلم و شاگرد
 بخش اول : آداب و وظائف معلم و شاگرد نسبت به خود
 1- ضرورت و لزوم اخلاص و پاکسازى نیت
 الف - رهنمودهاى قرآن کریم براى ایجاد اخلاص نیت :
 ب - سخنان پیامبر گرامى اسلام (صلى الله علیه و آله ) در اهمیت اخلاص نیت :
 ج - احادیث شیعى درباره خلوص نیت
 د - راه و رسم اخلاص نیت در سخنان بزرگان و راهبران دینى :
 ه‍- شیطان براى از میان بردن اخلاص دانشمندان همواره در کمین است
 2- عمل به علم - یا - لزوم همآهنگى رفتار معلم و شاگرد با علم و آگاهى آنها
 الف - احادیث درباره بکارگرفتن علم :
 ب - نکته هاى جالب و مثالهاى هشداردهنده درباره دانشمندان فاقد عمل
 ج - باید دید که شیطان چگونه دام گسترى مى کند.
 د - پالایش دل از رذائل اخلاقى :
 ه‍- چند نمونه و مثال عبرت انگیز درباره دانشمندان غیرواقعى :
 3- بکار بستن علم ، و توجه و توکل به خدا، و برخوردارى از جهت یابى صحیح
 4- حسن خلق و فروتنى و کوشش در تکمیل نفس
 5 - عفت نفس و علو همت
 6- قیام به وظائف و شعائر دینى و تاءدب به موازین اخلاقى
 بخش دوم : آداب و وظائف معلم و شاگرد در درس و سایر اشتغالات
 1- مداومت و استمرار بحث و اشتغالات علمى
 2- خوددارى از مراء و جدال و ستیزه جوئى در بحث
 الف - احادیث در نکوهش جدال و ستیز در بحث :
 ب - انواع جدال با مردم :
 ج - راه گریز از جدال و ستیزه جوئى با مردم :
 د - باید مراقب دسیسه هاى ابلیس باشیم .
 3- نباید از یادگیرى و تحصیل علم و آگاهى در هیچ شرایطى استنکاف نمود
 4- انعطاف و تسلیم بودن در برابر حق
 5 - آمادگى قبلى معلم و شاگرد براى درس
 6- رعایت نظافت و پاکیزگى ، و لزوم آراستن ظاهر
 نوع دوم : آداب و وظائف ویژه معلم
 بخش اول : آداب و وظائف ویژه معلم نسبت به خود
 1- احراز صلاحیت و شایستگى در امر تعلیم
 2- حفظ حیثیات و شئون علم و دانش
 3- بکارگرفتن علم
 5 - دریغ نورزیدن از تعلیم علم
 6- کوشش در بذل و اعطاء و انفاق علم
 7- احتراز از مواضع تهمت و لزوم هماهنگى رفتار و گفتار معلم
 8 - شهامت معلم در اظهار حق ، و جلوگیرى از تخلف
 بخش دوم : آداب و وظائف ویژه معلم با شاگردان و دانشجویان
 1- ایجاد خلوص نیت در شاگردان - یا - اعلام امکان وصول به مقام والاى علمى در سایه ایمان
 2- تشویق - یا - ایجاد شوق و دلبستگى به علم و دانش در شاگردان
 3- لزوم مواسات و دلسوزى معلم نسبت به شاگردان
 4- استفاده از روشهاى مختلف تنبیه براى منع از تخلف شاگردان .
  عامل لطف و محبت ، مؤ ثرترین عوامل تعلیم و تربیت است
 5 - فروتنى و نرمش معلم نسبت به شاگردان
 6- تفقد از احوال دانشجویان - یا وظیفه معلم در صورت غیبت شاگرد از جلسه درس
 7- اطلاع از نام و مشخصات شاگرد
 8 - القاء مطالب علمى باید در خور استعداد شاگردان باشد
 9- تفهیم ترتب و تسلسل منطقى اشتغالات دینى و علمى به شاگردان
 10- کوشش در تقریب مطالب به ذهن شاگردان و رعایت استعداد آنها
 11- ذکر ضوابط و قواعد کلى علوم ضمن تدریس آنها
 12- تشویق شاگردان به اشتغالات علمى و تحریص بر تکرار دروس و آزمایش هوش و استعداد آنها
 13- طرح مسائل دقیق و پرسش کردن از شاگردان و آزمایش هوش
 14- احترام به شخصیت شاگرد و اعتراف به اهمیت افکار او
 15- رعایت مساوات در التفات و محبت به شاگردان
 16- رعایت نوبت شاگردان زیاد در شروع به تدریس
 17- رعایت امتیاز استعداد و تفاوتهاى هوش شاگردان
 18- عدم تقبیح علومى که معلم در آن تخصص ندارد
 19- ارشاد شاگردان به معلمان شایسته
 20- آماده ساختن و معرفى معلمان لایق براى جامعه
 بخش سوم : آداب و وظائف ویژه معلم در امر تدریس و جلسه درس
 1- آراستن و پیراستن ظاهر به منظور تجلیل از مقام علم و دانش
 2- دعاء و حفظ همبستگى معلم با خدا در حین شروع به انجام وظیفه
 3- ادامه و استمرار این همبستگى با خدا براى توفیق در درس
 4- جلوس آمیخته با وقار و نزاکت و ادب
 5 - تعیین و تنظیم جهت و سمت جلوس معلم در جلسه درس
 6- پالایش قصد و هدف
 7- حفظ وقار و متانت در جلسه درس
 8 - طرز توجه و نگاه معلم به شاگردان باید حساب شده باشد
 9- احترام ویژه به شاگردان بافضیلت و قدردانى از مزایاى آنها
 10- تلاوت قرآن و خواندن دعاء قبل از تدریس
 11- استفاده از بهترین قواعد و روش تدریس و تفهیم
 12- رعایت ترتب منطقى علوم و دانشها در امر تدریس
 13- رعایت اعتدال و اقتصاد در بیان و توضیح مطالب
 14- مصونیت معلم از عوارض مخل مزاجى و روحى
 15- توجه به فضاى جلسه درس - یا - جلسه درس و اهمیت هواى آزاد
 16- رعایت مصالح شاگردان و مصالح اهم در تقدیم و تاءخیر وقت تدریس
 17- رعایت تناسب صدا با محیط درس
 18- حزم و احتیاط براى حفظ نظم و پاسدارى از آرامش ، و پیشگیرى از مراء وجدال در جلسه درس
 19- ایجاد انضباط و حس مسئولیت اخلاقى در شاگردان
 20- رفق و مدارا در مورد کیفیت پاسخ به پرسشهاى شاگردان
 21- محبت و التفات معلم و گشاده روئى او نسبت به شاگرد تازه وارد
 22- وظیفه معلم ، همزمان با ورود عالم و دانشمند به جلسه درس
 23- اعتراف به عجز و ناتوانى در مسائلى که بدآنها احاطه ندارد
 24- تذکر لغزش و اشتباه ، قبل از پایان یافتن درس
 25- اعلام به پایان یافتن درس
 26- باید درسها با نصایح اخلاقى پایان گیرد
 27- ختم جلسه درس با دعاء
 28- درنگ نمودن در جلسه درس پس از پایان گرفتن آن
 29- تعیین مهتر و رئیس براى شاگردان
 30- دعاء به هنگام برخاستن از جلسه درس
 نوع سوم : آداب و وظائف ویژه شاگرد
 بخش اول : آداب و وظائف شاگرد نسبت به خود
 1- تصفیه و پالایش دل از آلودگى ها
 2- فرصت هاى زندگانى را باید غنیمت شمرد
 3- گسیختن علائق و عوائق مادى از خویشتن
 4- پرهیز از تاءهل و تشکیل خانواده
 5 - بر حذر بودن از معاشرت نادرست
 6- مداومت بر تحرک و کوشش علمى
 7- علو همت و کوشش در پویائى از مقام والاى علمى
 8 - رعایت مدارج علوم و دانشها از لحاظ اهمیت
 بخش دوم : آداب و آئین زندگانى شاگرد با استاد و راهبر و پیشواى خود، و وظائف ضرورى او در بزرگداشت حرمت وى
  الف - بزرگداشت مقام استاد:
  ب - نکات جالب تربیتى در داستان موسى و خضر (علیهماالسلام ):
  ج - چند نکته تربیتى دیگر در سخنان خضر:
 1- ضرورت کاوش و جستجو از استاد و معلم لایق و شایسته
 2- باید استاد را به عنوان پدر واقعى و روحانى تلقى کرد
 3- استاد را باید به عنوان پزشک معالج جان و روان برشمرد
 4- ارج نهادن به استاد و تجلیل از مقام علم و دانش
 5 - تواضع و فروتنى در برابر استاد
 6- لزوم ترجیح راءى و نظریه استاد بر راءى و نظریه خود
 7- باید از استاد به احترام یاد کرد
 8 - حق شناسى از استاد و سرمشق گفتن از او
 9- سپاسگزارى از ارشاد و هشدارهاى استاد
 10- تحمل جور و تندرویهاى استاد
 11- باید در انتظار استاد و شرفیابى از محضر او بسر برد
 12- رعایت ادب و نزاکت براى ورود به مجلس خصوصى استاد
 13- آراستن و پیراستن برون ، و آمادگى درون به هنگام ورود بر استاد
 14- آمادگى روحى و ذهنى شاگرد براى درس
 15- عدم ایجاد مزاحمت براى اشتغالات استاد
 16- نباید شاگرد مانع استراحت استاد گردد
 17- وقت تدریس را نباید بر استاد تحمیل نمود
 18- تنظیم کیفیت جلوس شاگرد در محضر استاد
 19- تعیین جهت جلوس . شاگرد، کجا و چگونه در جلسه درس قرار گیرد؟
 20- شاگرد باید مراقب حرکات و رفتار و حالات خود در محضر استاد باشد
 21- تنظیم صدا و مواظبت از رفتار و گفتار در پیشگاه استاد
 22- رعایت لطف بیان هنگام گفتگوى با استاد
 23- جبران و تدارک کمبودهاى سخن استاد با اشارات لطیف
 24- رعایت ادب و نزاکت در خطاب به استاد
 25- نادیده گرفتن سبق لسان و لغزش زبان استاد
 26- پیشدستى نکردن شاگرد به پاسخ پرسش ها در محضر استاد
 27- لزوم تمرکز حواس و استماع دقیق به سخنان استاد
 28- ارج نهادن به توضیحات استاد
 29- عدم تکرار سؤ ال هاى فرساینده و تلف کننده فرصت
 30- سؤ ال به موقع شاگرد
 31- دلنشین بودن سؤ الشاگرد
 32- نباید از سؤ ال و پرسش - و خاطر شرم و حیاء دریغ ورزید
 33- شهامت شاگرد در اعتراف به عدم درک مطلب علمى
 34- ایجاد آمادگى براى سرعت انتقال در فهم سخن استاد
 35- رعایت نزاکت و ادب در اخذ و عطاء
 36- رعایت نکته هاى باریکتر از مو، در ارج نهادن به مقام استاد
 37- حفظ حریم استاد بهنگام جلوس و اقامه نماز
 38- کوشش هاى بى دریغ شاگرد نسبت به استاد
 39- بى بند و بار نبودن شاگرد از لحاظ جلوس در محضر استاد
 40- باید حرکت و راه رفتن در معیت استاد، نمایانگر احترام و محبت به او باشد
 بخش سوم : آداب و وظائف شاگرد در دانش آموختن و قرائت درس و تکیه گاههاى او دررابطه با استاد و رفقاء و همدرسها
 1- ضرورت حفظ کردن قرآن کریم - یا - نخستین و اساسى ترین ماده درسىشاگردان
 2- باید مطالعات و اشتغالات علمى شاگرد، در خور فهم و استعداد او باشد
 3- تصحیح درس و معلومات قبل از اندوختن آن در حافظه
 4- باید جبران لغزش هاى استاد تواءم با حفظ حرمت او صورت گیرد
 5 - استمرار در سعى و کوشش و بررسى محفوظات
 6- برنامه ریزى ساعات شبانه روزى براى اشتغالات علمى
 7- انتخاب روز و ساعت ویژه براى آغاز به درس
 8 - شدت اهتمام در مطالعه و بررسى مسائل مربوط به درس حدیث
 9- دقت و بررسى مطالعات و محفوظات و منابع آن ها
 10- صیانت و پاسدارى از دانش و سرمایه هاى علمى از طریق کتابت و نگارش آن
 11- اغتنام فرصت دوران نشاط و جوانى و لزوم والائى همت
 12- حفظ همبستگى و ادامه استمرار شرکت در جلسات درس
 13- رعایت آداب ورود به جلسه درس
 14- رعایت موازین جلوس در جوار معلم .
 15- رعایت حق اولویت دیگران نسبت به محل جلوس
 16- رعایت ادب و نزاکت نسبت به حاضران جلسه درس
 17- نباید محل جلوس دیگران را اشغال کرد
 18- شاگرد باید در رده حلقه درس قرار گیرد
 19- نباید هنگام جلوس ، میان دو فرد ماءنوس ، جدائى انداخت
 20- رعایت آسایش حاضران
 21- عدم مداخله در درس دیگران
 22- عدم مداخله و مشارکت در سخن دیگران
 23- ادب نگاهداشتن با استاد و شاگردان
 24- رعایت نوبت در درس
 25- رعایت موازین جلوس در محضر استاد
 26- کسب اجازه از محضر استاد و خواندن دعاء به هنگام قرائت درس
 27- اهتمام به مذاکره و تکرار و اعاده سخنان استاد
 28- حفظ حرمت استاد به گاه مباحثه و اعاده درس
 29- رعایت موازین اخلاقى در نحوه مذاکرات علمى
 30- وظائف علمى و اخلاقى دانشجویان برجسته
 باب دوم : آداب فتوى و مفتى و مستفتى
  الف - آیات قرآنى راجع به صادر کردن حکم و فتوى :
  ب - احادیث مربوط به فتوى :
  ج - گفتار بزرگان دین درباره حساس بودن مسئله صدور فتوى :
 نوع اول : شرائط و امورى که باید هر مفتى واجد آنها باشد
 نوع دوم : احکام و آداب مفتى
 1- تحصیل زمینه هاى افتاء و اجتهاد، واجب کفائى است
 2- اعتدال مزاجى و روانى مفتى در حین فتوى دادن
 3- وظیفه مفتى و مستفتى به هنگام تغییر راءى مفتى
 4- آیا در مورد حوادث مشابه و متعاقب ، لازم است در فتوى تجدید نظر شود؟
 5 - باید مفتى به طرز تعبیر مراجعان آشنا باشد
 نوع سوم : در آداب فتوى و صادر کردن حکم
 1- اختیار مفتى در ایراد پاسخ کتبى و شفاهى به استفتاآت
 2- بیان مفتى باید صحیح و قابل فهم توده مردم باشد
 3- پاسخ اجمالى و یا تفصیلى به سؤ الات استفتاءکنندگان
 4- رعایت ترتیب در پاسخ به سؤ الات متعدد
 5 - سؤ ال و استفتاء نباید به خط مفتى باشد
 6- هماهنگى پاسخ با پرسش سائل
 7- رفق و مدارا با استفتاءکننده در تفهیم جواب مسئله
 8 - ضرورت دقت مفتى در مطالعه نامه استفتاء
 9- اصلاح و جبران لغزشها و کمبودهاى موجود در نامه استفتاء
 10- مشورت با حاضران درباره محتواى نامه استفتاء
 11- باید پاسخ نامه استفتاء از لحاظ خط و نگارش ، واضح باشد
 12- باید در پاسخ نامه استفتاء تجدید نظر نمود
 13- محل نگارش پاسخ در نامه استفتاء
 14- دعاء و نیایش بدرگاه خداوند متعال به هنگام افتاء و صادر کردن حکم
 15- چه عباراتى را باید بر آغاز و پایان جواب نامه استفتاء افزود؟
 16- فتوى را باید با مداد نوشت
 17- پاسخ نامه استفتاء باید در عین اختصار، روشن باشد
 18- حزم و احتیاط و عدم سراسیمگى در پاسخ به استفتاء
 19- یادآورى هاى لازم در مورد سؤ الات مربوط به ارث
 20- باید پاسخ استفتاء، هوشمندانه نگارش شود تا مستفتى نتواند در آن دستکارىنماید
 21- عدم توسل به حیل شرعیه و لزوم راه گشایى در برابر مشکلات مستفتى
 22- موقع شناسى مفتى بهنگام فتوى
 23- رعایت نوبت در پاسخ به استفتاآت
 24- کیفیت جبران و تدارک پاسخهاى نادرست مفتیان دیگر در نامه استفتاء
 25- کیفیت پاسخ به استفتاآت مبهم و مردد
 26- ذکر دلیل فشرده فتوى و تاءکید و تشدید در پاسخ ، در موارد مناسب
 نوع چهارم : در احکام و آداب و مشخصات مستفتى
 1- صفات و مشخصات مستفتى
 2- ضرورت فحص و تحقیق و از مفتى و مجتهد جامع الشرائط
 3- انتخاب مفتى و مرجع تقلید در صورت تعدد مراجع و مفتیان
 4- آیا تقلید از مجتهد میت جائز است ؟
 5 - آیا مقلد و مستفتى در مورد هر مسئله جدیدى از لحاظ انتخاب مرجع تقلید آزاد است؟
 6- آیا درباره یک مسئله که در دو موقع اتفاق مى افتد باید استفتاء را تجدیدنمود؟
 7- راه آگاهى و اطمینان به فتواى مجتهد
 8 - رعایت ادب و نزاکت در حین سؤ ال و استفتاء از مجتهد
 9- کیفیت فراهم آوردن خطوط جوابیه مجتهدان بر روى نامه استفتاء
 10- اهمیت کیفیت نگارش نامه استفتاء
 11- دعاء به مجتهد هنگام نگارش نامه استفتاء
 12- در صورت عدم دسترسى به مفتى ، تکلیف مستفتى چیست ؟
 باب سوم : در مناظره و شرایط و آداب و آفات آن
 فصل اول : در شرائط و آداب بحث و مناظره
 1- باید مناظره به منظور اثبات حق انجام گیرد نه به خاطر تظاهر و ریاء
 2- اولویت و اهمیت والاى امر به معروف و نهى از منکر نسبت به مناظره
 3- اجتهاد - یا - شرط مناظره در احکام دینى
 4- حق و حقیقت - یا - هدف اساسى مناظره
 5 - شایسته است جلسه مناظره از تیررس دید مردم بدور باشد
 6- باید مناظره کننده ، پویاى حق باشد
 7- ضرورت بکار داشتن انصاف در مناظره
 8 - مناظره باید با افراد برجسته علمى صورت گیرد
 فصل دوم : آفات و نتایج سوء بحث و مناظره نادرست
 1- عدم پذیرش حق از رهگذر مناظره تواءم باجدال و ستیزه جوئى
 2- تظاهر و ریاکارى
 3- خشم و غضب
 4- حقد و کینه توزى
 5 - رشک و حسد
 6- بریدن از افراد و کناره جوئى از مردم
 7- سخنان ناروا و گفتارهاى حرام
 8 - تکبر و خودبزرگ بینى و برترى جوئى نسبت به دیگران
 9- کنجکاوى از عیوب مردم و خرده گیرى از آنها
 10- بدخواهى و احساس شادى از اندوه و بدبختى دیگران
 11- تزکیه نفس و خودستائى
 ((( فلاتزکوا انفسکم )) خودستا و خویشتن آرا نباشید).
 12- نفاق و دوروئى
 باب چهارم : آداب و آئین نگارش و نگاهدارى کتاب که ابزار علم و دانش است
 آداب و آئین نگارش و موضوعات و مسائلى مربوط به کتاب
 1- اهمیت کتابت و نگارش و فوائد آن
 2- باید نویسنده داراى خلوص نیت باشد
 3- اهمیت جمع آورى کتب مفید و مورد نیاز
 4- استنساخ کتب در چه شرائطى روا است ؟
 5 - فوائد معنوى عاریه و امانت دادن کتب به دیگران
 6- لزوم صیانت و اعاده سریع کتب عاریتى به صاحبان آنها
 7- حدود استفاده و بهره گیرى از کتب عاریتى
 8 - دقت در نگاهدارى کتاب به هنگام مطالعه و استنساخ
 9- کیفیت چیدن کتب و ترتیب آنها
 10- نباید کتاب را دست افزار حوائج روزمره قرار داده ، و به آن صدمه اى وارد ساخت
 11- باید کتب خریدارى شده را - به منظور اطمینان به صحت و تمامیت آن - بازبینى ووارسى کرد
 12- باید نگارش نام خداوند متعال و پیامبر اکرم (صلى الله علیه و آله ) وائمه(علیهم السلام ) و بزرگان دین (رضوان الله علیهم )، باتجلیل و احترام از آنهاتواءم باشد.
 13- نباید نویسنده ، اهتمام خویش را به حسن خط محدود سازد؛ بلکه باید روشن وخوانا بنویسد
 14- کیفیت انتخاب و آماده ساختن قلم براى نگارش
 15- شیوه نگارش حروف و کلمات
 16- پیوسته نگارى کلمات وابسته بهم
 17- اطمینان به صحت نوشتار از طریق مقابله آن با نسخه مورد اعتماد
 18- بکاربردن مشخصات املائى در مورد حروف و کلمات
 19- نکاتى که باید پس از تصحیح کتاب رعایت گردد = تدارک اشتباهات
 20- راه و رسم پیراستن نوشته هاى زائد و بکاربردنعمل (ضرب ) در نوشتار
 21- کیفیت تخریج و تدارک عبارت از قلم افتاده در نبشتار
 22- فوائد مقابله و تصحیح کتاب در معیت شخصیتهاى علمى مورد اعتماد
 23- بکاربردن مشخصات املائى و تنوع قلم در راءس مطالب
 24- کیفیت حاشیه نویسى و نگارش نکات سودمند درهامش کتاب
 25- عناوین و ابواب و فصول و شرح و متن کتاب را باید چگونه نوشت ؟
 خاتمه : درباره مطالب مهم و باارزش
 مطلب اول : درباره اقسام علوم شرعى و دانشهاى دینى و علوم عقلى و ادبى که زیربناى علوم دینى هستند
 فصلاول : در اقسام علوم شرعى و دانشهاى اصیل دینى
 فصل دوم : علوم و دانشهاى فرعى دینى
 اما معرفت به خداوند متعال و متعلقات آن :
 اما کتاب عزیز، یعنى قرآن کریم :
 اما حدیث نبوى :
 اما فقه :
 اما کلام :
 اما منطق :
 مطلب دوم : درجات و مراتب اهمیت علوم دینى و مسائل مربوط به آن
 الف - واجب عینى :
 1- اعتقاد:
 2- فعل :
 3- ترک :
 ب - واجب کفائى :
 ج - سنت و وظائف مستحب :
 د - علومى که تحصیل آن ها مطلقا و یا به طور مشروط حرام است :
 ه - - دانشهائى که تعلیم و تعلم آنها مکروه است :
 و - علوم و دانشهاى مباح :
 مطلب سوم : ترتیب و تسلسل علوم دینى در رابطه بامحصل و دانشجو
 1- حفظ قرآن کریم و تجوید آن بر مبناى ضوابط معتبر،اشتغال ورزد؛
 2- علم صرف
 3- علم نحو
 4- علوم عربیت دیگر
 5 - فن منطق
 6- علم کلام
 7- علم اصول فقه
 8 - علم درایة الحدیث
 9- قرائت حدیث
 10- تفسیر آیاتى از قرآن کریم
 11- کتب فقهى
 12- تفسیر کامل کتاب آسمانى
 تنوع تفاسیر قرآن کریم :
 13- حکمت -
 14- حکمت عملى -
 15- علم حقیقى -
 16- عمل و رفتار
 تتمه کتاب : سفارش و اندرزهاى شهید ثانى به دانشجویان
 پیوست ترجمه کتاب منیة المرید در: آداب سکنى و اقامت در مدارس
 1- انتخاب مدارس با توجه به حال و هدف بنیانگذاران و وقف کنندگان آنها
 اجتناب از مدارسى که بنیانگذارانشان ناشناخته و یا فاقد تقوى به نظر مىرسند:
 2- ویژگیها و وظائف مدرس و معید: (دستیار) در مدارس
 مدرس :
 وظائف مدرس و معلم ساکن در مدرسه :
 رعایت برنامه و وقت معین براى جلوس در مدرس ومحل افاضه درس :
 وظائف معید و دستیار مدرس نسبت به شاگردان رسمى و غیررسمى :
 3- آگاهى از شرائط مدرسه و اهتمام در عمل به آنها
 4- وظائف محصلین غیررسمى نسبت به دروس و شاگردان رسمى مدرسه
 5 - ترک معاشرت بى ثمر با همگنان و اهتمام به اداء وظائف مربوط به اهدافمدرسه
 محصل باید در هر شرائط از نظر علمى و در جهت استفاده و علم آموزى ، حریص وپراشتیاق باشد:
 6- رعایت حقوق اهل مدرسه و عفو و گذشت از بدیهاى آنها
 7- باید قبل از سکناى در مدرسه و انتخاب اتاق ، همسایگان را ارزیابى کرد
 کسانى که شایسته سکنى و بیتوته در مدارس نیستند:
 8 - آداب ورود و خروج و راه رفتن و بالا رفتن و پائین آمدن در مدرسه
 9- باید از نشستن و راه رفتن در جاى هاى نامناسب خوددارى کرد
 10- تجنب و خوددارى از پاره اى اعمال مباح در مدرسه
 برحذر بودن محصل از عادات و کارهاى زشت :
 11- نکاتى ظریف درباره آداب مربوط به جلسه درس